Stagnerende productiviteit. Nou en òf Wat nu?

In een artikel in het FD van gisteren constateert Paul de Beer, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, dat het woord productiviteit niet één keer voorkomt in het nieuwe regeerakkoord van Rutte III. “Nou en” zult u zeggen, het gaat goed met onze economie. De Beer betoogt echter dat onze economische motor hapert en dat dit een gevaar oplevert voor onze welvaart. We hebben dus een probleem!

Ik ben het met hem eens en het probleem is groter dan dat we denken. Dat de productiviteit bij de overheid en in ons ambtenaren apparaat op zijn zachts gezegd niet optimaal is weten we al heel lang. We zijn het zelfs min of meer gaan accepteren. We worden ons al wel meer bewust en zijn ongerust over het onbetaalbaar worden van bijvoorbeeld de Zorg en denken dat op te gaan lossen met meer geld en meer banen. Maar dat, net zoals nu ook in het bedrijfsleven, de productiviteit stagneert of zelfs afneemt vind ik pas echt problematisch worden. Dat wil zeggen dat de overheid niet herkent dat deze stagnatie of zelfs afname een groot probleem is en onze welvaart bij de wortels aantast. Of dat het bedrijfsleven niet voldoende erkent dat in onze snel veranderende (informatie) maatschappij onze efficiency en productiviteit drastisch verhoogd moeten gaan worden. Nee, dan praten we toch liever over de oneerlijke concurrentie van Uber en AirBnB!

Wat nu?

De Beer verwijst naar de productiviteitsparadox van Nobelprijswinnaar Bob Solow en stelt dat technologische innovatie niet vanzelf tot een hogere productiviteit zal leiden. Deskundigen zijn het er blijkbaar niet over eens hoe dat dit nu komt. Volgens Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde en schrijver van “Nederland kantelt” is er sprake is van een verandering van tijdperk in plaats van een tijdperk van veranderingen. We zijn het dus eens dat we te maken hebben met grote uitdagingen en laten we er maar van uitgaan dat het nieuwe kabinet dit ook tijdig gaat inzien. En het bedrijfsleven? Is het niet vanzelfsprekend dat het bedrijfsleven van nature continue al kijkt naar de verhoging van productiviteit?

We leven in een verandering van tijdperk. We weten dat er een directe relatie is tussen productiviteit en welvaart. Stagnatie in productiviteit zal leiden tot welvaart die niet meer groeit of te duur wordt. Dat laatste zien we overduidelijk in, opnieuw als voorbeeld, de Zorg. De Zorg wordt onbetaalbaar, de productiviteit per persoon daalt en we houden de ballen in de lucht door de inzet van steeds meer onbetaalde mantelzorgers en vrijwilligers. Het moet anders. De vergelijking met het agrarische en industriële tijdperk dient zich aan waarvan het laatste ons vers in het geheugen ligt. Werkloosheid, crises en oorlog gingen vooraf aan de groei in welvaart. Laten we dat nu ook maar anders doen ……

In het informatietijdperk zijn we steeds meer kenniswerk gaan doen. Zelfs in de agrarische en industriële productie werken we met data, informatie en kennis. We investeren daarbij in ICT, automatiseren, netwerken, innoveren, schrijven moderne managementboeken en desondanks neemt onze productiviteit steeds verder af.

Het echte probleem?

We zijn steeds meer kenniswerk gaan doen maar dat zien we niet terug in de manier waarop we ons werk organiseren! We hebben geen idee van wat een netwerkorganisatie is anders dan dat we het, in tegenstelling tot een hiërarchische gestructureerde organisatie, bestempelen als een plat model. We werken daarbij nog met managementtechnieken en het denken vanuit het industriële tijdperk. Efficiënte samenwerking en communicatie in een netwerkorganisatie is voor velen onbekend terrein. Herkenbare uitzonderingen zijn gelukkig de Ubers en de AirBnB ’s onder ons. En natuurlijk Satoshi Nakamoto die ons als verlosser(s) de Blockchain heeft gebracht!

Wat dat laatste gaat betekenen voor overheid en bedrijfsleven is nog niet te overzien. Wel is het in ieder geval voor ons, als Internet Entrepreneurs van het eerste uur en Kwartiermakers, duidelijk welke kant we op gaan fietsen en dingen gaan doen. Op weg naar een wereld waarin we optimaal samenwerken met een verhoogde productiviteit en welvaart. Een duurzame wereld waarin we elkaar weer kunnen vertrouwen en respecteren.

B&IS, 24 oktober 2017
Pierre de Jong

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *